ЦIеран хьалха

PDFПечатьE-mail

Дагалаева

Дагалаева Малика

 

ЦIеран хьалха

Ма богийла цхьаьннан а безам цIарах...

Безам баьгнарг – дахарна вац пайде.

Чим бу иза, яйна дегайовхо...

Кийра байлой — воцчу волу иза.

Обновлено 23.04.2019 09:50 | Автор: Administrator 23.04.2019 09:47


 

Даймехкан сий лардеш эгначу кIенташна

PDFПечатьE-mail

Лулуев

ЛУЛУЕВ Майрбек

 

Назма

Даймехкан сий лардеш эгначу кIенташна

ПаргIато ларъечохь Даймехкан сийнна

Къонахий ма гIевтти, шаьш эга хийла.

Къаьхьа кад царна бу даима мела.

Ма боккха болх бу хьо, йо Везан Дела!

Обновлено 23.04.2019 09:47 | Автор: Administrator 23.04.2019 09:45

   

Воккха Дада

PDFПечатьE-mail

Хабаев

ХАБАЕВ ИСМАӀИЛ

 

Воккха Дада

 

Стаг дукхох шен дагалецамашкахь веха. Хьуна безнарш, хьо везнарш, хьан марзонаш, хIинцца хьан бIаьрахьалха хьийзинарг, хьан юьхь тIера бос хено дIахьо. Ахь дукха хьолахь тидам ца бо хIуман. «Нисса цхьана эхасахьтана юхаерзо йиш елара и хан...» Иштта ойла дуьххьара йинарг ас со ву аьлча, дуккхачу нехан сох дог кхаьрдар дара. Цундела, «хIума дицдича бен, леш дац», – ала бакъо ю сан.

Дикка хан ю Воккха Дада дуьненах дIакъаьстина. Амма Воккха Дада сох дIа ца къаьста, хан мел йолу а со цунах дикох кхета дела, суна иза дикох вевза дела. Воккха Дада со велла дIаваллалц соьца ваха везаш ву.

Обновлено 23.04.2019 09:45 | Автор: Administrator 23.04.2019 09:43

   

Хи а, хийист а

PDFПечатьE-mail

Чокаев

 

 

ЧОКАЕВ Кати

Филологийн 1илманийн доктор, профессор, Н.Р-н 1илманийн академин академик

 

Хи а, хийист а

И ши дош шайх къаьсттина дийца  мегар долуш, шайн къаьсттинчу даккхийчу маь1нийн дешнаш ду. Масала, хи (г1алг1айн хий, бацойн хи) шадаьккхина маь1на тида воьлча а (оьрсийн маттахь оха а, Н. Ямнольскис а и дина), цуьнан этимологин аг1онах дукхе-дукха дийца дезаш сурт х1утту. Кхузахь, доцца аьлча, 1илмано бахарехь, Дала ша дуьне кхоьллина ваьлча, цу т1е хи хецна-кх. Ткъа дуьххьарлера садолу х1ума цу чохь кхоьллина-кх. Цул т1аьхьа, миллионаш, я миллиардаш шераш зама яьлча, кхолладелла-кх тахана вайна гуш долу дийнатийн (садолу х1уманийн) дуьне, шайца адамаш а цхьаьна. Цул сов, вайн дахар садолчу а, садоцчу а х1уманийн дахар, я вуьшта аьлча, дийнатийн а, ораматийн а дахар а, 1алам а хих дозуш а ду. Оцу дерригенах а кхетта, хица болу ларам шайн динца нисбина бу-кх массо къаьмнаша, къаьсттана аьлча, керстнаша а, бусалбанаша а. Масала, керстанаш шаьш дуьххьара шайн дин т1еэцар, хи чохь луьйчуш, дина ду. Цул сов, х1ор шеран январь беттан 7-чу «Крещение» олучу дийнахь изза дан дезаш бу, шаьш кхоччуш керстан динехь белахь. Адамийн цхьайолу цамгарш а, бусалбанаша а, керстанаша а, хи малош, дарба деш ю тахана а. Дег1 а, т1еюхург а, пхьег1а а, юург а ц1ена лелор а ду хица доьзна, къаьсттана бусалба нехан. «Ц1ано бусалбан динан бух бу», – ч1аг1до бусалба дино. Ткъа иза хица доьзна ду. Кхузара ду дуьне доладелчхьана а бохург санна, адам ша даха охьахууш, хийисте охьахууш хилар а, къаьсттана хин коьрте (лакхене). Иза гуш ду, масала, дуьххьара юрт юьллуш, адам хийист къастийна, совцуш хиларца а.

Обновлено 27.03.2019 08:12 | Автор: Administrator 27.03.2019 08:09

   

Ненан маттахь еша Ӏамадо … телефонашна

PDFПечатьE-mail

Ненан маттахь еша Ӏамадо … телефонашна.

 

ТІаьхьарчу хенахь телефонашка барта хатарш деш ган тарло вайна нах: «Гугл, какая река самая длинная?», «Алиса, сколько метров в версте?». Амма изза хаттарш нохчийн маттахь цуьнга лахь, вайна жоп хезар дац. Халахеташ делахь а, нохчийн маттах ца кхета вайн телефонаш а, компьютерш а. Иштта, ца хаьа царна нохчийн маттахь язйина текст кхеташ дІаеша а.

Тахана вайн мотт компьютер чу баккха гІерташ, къахьоьгуш нах бу, царна юкъахь шаьш лела энтузиасташ а бу, тобанаш а ю. Амма Іилман тІегІан тІе а баьккхина, юкъах ца буьтуш, оцу декъехь болх беш Нохчийн Республикин Іилманийн академин белхахой бу. ТІаьхьарчу хенахь и болх дІакхоьхьучу отделехь (пайде семиотикин отдел) къаьсттина тІе тидам бахийтина дІахьуш бу нохчийн маттахь къамелан синтезъяран а, и къамел довзаран а хьокъехь болх. Кхечу дешнашца аьлча, нохчийн маттахь элпашца дІаязйина текст озаца еша Іама дезаш ду компьютеран системашна, иштта, нохчийн маттахь озаца дӀааьллачух кхета а кхетта, жоп дала я омра кхочушдан а.

Обновлено 27.03.2019 08:09 | Автор: Administrator 27.03.2019 08:08

   

Страница 1 из 23

Яндекс.Метрика