СУЛЕЙМАНОВА Зайнап

PDFПечатьE-mail

 

  Пхьармат                    

 

                1

Ма сихделла шерша

            шийлачу Iинан кIоргехь

Даточу тулгIешца

            тIулгаш тIехула Орга,

Заманах чекхдуьйлуш,

            гIайгIане мотт лебеш,

Шен бехачу новкъахь

            къайленийн мохь дебош.

 

– Аша ладогIа соьга,

            шуна дика дийцарг,

Ас дуьйцур ду шуна

            нохчийн шира дийцар.

И хилла сов хьалха,

            эзар шерел генахь,

И хилла вайн дуьне

            къона долчу хенахь.

 

Гой шуна дIо Башлам,

            лаьмнаш юккъехь зоьртал,

Маьлхан зIаьнарш ловзуш

            гIорийначу коьртехь?

Ас дуьйцур ду шуна,

            жовхIаре таж санна,

И буто ша цигахь

            маца дуьйна Iуьллу.

 

Бос къорзачу бецийн,

            гIа-патарийн шорто

Хилла цигахь, аьтто

            боцуш юккъе гIорта.

И буто ша хIетахь,

            Башлома тIехь боцуш,

Iуьллуш хилла ондда

            аренаш дIалоцуш.

 

Цу заманчохь кхин а лекха,

            стигла гIерташ,

Хилла Башлам, тIетесина

            хьаннийн верта.

Бердашкара дуьйлу

            хIора зевне шовда

Хилла аьхналлица

            дегIе дарба кховдош.

 

                 2

Лаьмнаш санна, лекха

            вайн шира дай хилла,

Церан дой а иштта

            вуно даккхий хилла.

Берзалойл а каде,

            цIоькъалоьмел майра,

Нуьцкъала катухий,

            бердах йоккхуш гIайракх.

 

Инзаре мохь-цIогIа

            тухий, стигал екош,

Ламанан тарх кхуссий,

            Нана-Латта дегош,

Цхьогалш санна мекар,

            черчий санна онда,

Амма синош оьзда,

            дегнаш доцуш сонта.

 

Мас-пелагал атта,

            ластабой, чхар кхуссуш,

Лаьмнийн баххьел дехьа

            махал маса вуссуш,

Зен-зулам ца хуьлуш,

            цIийдина цIаст маларх,

ПаргIато ца юхкуш,

            маьлхан дуьне даларх.

 

Вайн шира дай - наьрташ,

            кху лаьмнашкахь баьхна,

Дахаро цахьестарх,

            бертахь, синош аьхна.

Амма Села – стигалан да –

            цаьрца вара дера,

Уьш хилийта лууш

            шен харцонна къера.

Вайн ширчу дайн, наьртийн,

            ницкъ болчу турпалхойн,

Iойла яра – тIулган бIаьвнаш,

            лекха аьрцнаш,

Церан хIусмаш яра

            унахцIена хьаннаш,

Лаьмнийн шийла хьехаш,

            тешам болу Iаннаш.

 

Вежарел а бертахь,

            дагца доцуш хIилла,

Синойл чIогIа царна

            маршо езаш хилла,

Уггар сийлахь-лекха

            церан эхь-бехк хилла,

Даим сийлахь-еза

            син паргIато хилла.

 

ХIун пайда бу ницкъан,

            шех дика ца даьлча,

ХIун пайда бу цуьнан,

            дегнаш балехь хилча,

Стиглахь, Лаьттахь цкъа а

            машар-барт ца хилча,

ХIара дуьне Селас

            лахьтел а гатдича?

 

Дахар, маршо, кхоллам

            Селин карахь хилча,

ПаргIатонан цхьа а

            билгало ца гича,

Iожаллин мукъ, эхарт

            мостагIчуьнгахь хилча,

Iазапан дукъ дайдан

            ницкъ карош ца хилча?

 

Дера угIу мох-дарц

            даим дегIах хьерчош,

Лаьттан тайна сибат

            даьккхинера эрча,

Са хаьддера адмийн

            кхерчан цIарах хьегна,

ЧIагIделлера тIулгал,

            садиттина, дегнаш.

 

Даима дов хьедеш

            яра Стигал Лаьтте,

Адам балехь дара

            и луьра тIом лаьтташ,

Ткъа и мостагIалла

            Селин карахь дара,

Харцонна комаьрша

            и зуламда вара.

 

Стимал къаьхьа дуьне

            чомехь даа гIерташ,

Стиглара цIе езаш,

            шайна хилча бертахь,

Селигара оьшуш

            комаьршо я нийсо,

Сел дерачу цуьнца

            бан ца хIуттуш къийсам.

 

Вайн турпал дай хилла

            гIорасиз, ницкъ боцуш:

Дахарехь сел оьшу

            цIе шайн долахь йоцуш!

Сов сутарчу Селас

            карара ца хоьцуш,

Цунах герз а дина,

            маршонан лаг лоьцуш.

 

Алунах, шах ийна

            Iовраш Лаьтта хьовсош,

ГIаттабора Селас дуьне

            Iадо къовсам,

Стелахаьштигийн дарц

            шен Iодара хоьцуш,

И сихлора, латта

            чIанадаккха, морцуш.

 

ГIадъоьхура и халкъехь

            яллош Iаьржа гIело,

ГIел ца лора жехIал

            и тешнабехк лело.

Стиглан кийрахь яра

            цуьнан онда чIагIо, –

Дерриг дуьне марца

            кийча, дагадагIахь.

 

                 3

Села гIад мел оьху,

            балехь яра Сата,

Наьртийн сийлахь нана,

            нуьре Села-Сата.

Шен къоьнгийн гIо лаца

            и яра сов лууш,

Амма кхоьруш, цунах

            зулам хир дуй хууш.

 

ДоIанашкахь даим

            цо доьхура Батте:

– Хьайн серлонца маршо

            лаьтта хьажаелахь!

Малхе балхабора

            кийрара сингаттам:

– ХIай нур догург, Селин

            харцо хIаллакьелахь!

 

Нийсонца кхеиэ елахь,

            хIай Малх кхета Iуьйре,

Тешнабехках ахь сан

            къоьнгий Iалашбелахь,

МаслаIатца йоьллахь,

            хIай Малх бузу суьйре,

Сийлахь хастам хиларш,

            тхох къинхетам белаш!

 

Амма цу доIанна дуьхьал,

            стигал ятIош,

Дáкъошца кегъеш,

            дуьне-Iалам Iадош,

Са мел долу хIума табош,

            инзардоккхуш,

Боссабора кхерам

            Селас вуно боккха.

 

Iожаллин хIу дебош,

            инзаре «дур» гIиттош,

Шегара ницкъ зейта,

            шен сонта кеп хIиттош,

ЦIеран хьорканаш тIе хуий,

            Латта марца

Волалора Села

            шен карарчу цIарца.

 

                  4

Вайн лаьмнашкахь вехаш

            цхьа говза наьрт вара,

Халкъанна сов оьшуш

            цуьнан пхьола дара,

И вара дуьненна

            гIараваьлла Пхьармат,

Шен сих, дегIах сагIа

            дина майра Пхьармат.

 

Шираллера дуьйна

            сий ца хеда Пхьармат,

Шен халкъана серло еъна

            каде Пхьармат,

Ца лен волчу дарже

            кхаьчна къона Пхьармат,

ТIаьхьенашна дийца

            хьуьнар дитна Пхьармат.

 

И турпал наьрт вара

            яхь йолчу хIух ваьлла,

Кхетам кIорга, сица лекха

            хиларца гоьваьлла,

ХIоранна тергонна

            цо гулдора собар,

Дагабуьйлучеран

            ца хедара тоба.

 

И къаьстара, хIорда

            юккъехь гIайре санна,

И билгала вара,

            стиглахь леча санна,

Цуьнан сица яра

            цаясталу къайле;

Цунна шера гора

            бIаьргашна дерг къайлах.

 

Адамашца тайна

            яра цуьнан амал,

И вехара церан

            дика шена Iамош.

Оьзда гIиллакх, беркат

            цаьргара схьаийдеш,

Шен дагца и дебош,

            царна юхакхийдош,

 

(Ойла елаш дешнийн:

            пхьоьха, пхьеда, пхьаркан,

Пхьа, пхьакоча, пхьола,

            пхьор, пхьатуха, Пхьармат.)

БIешершкара дуьйна

            шен къайленийн догIа

ТIаьхьенашка кхийдош,

            церан маьIна догIу.

 

Шен пхьалгIи чохь гIуллакх

            дан хаарца шера

Эчигах гIирс бора

            куьг говзачу пхьеро.

Къахьоьгура алсам,

            къамел кIезиг дора,

Ойлано дог дожуш

            и даимна гора.

 

«ЧIеранна хи санна,

            сина хIаваъ санна,

Адамна цIе оьшу,

            дуьненна Малх санна,

Лаьттан ялур яра

            даго бохху терго,

Генара дуьненаш

            хиллур дара герга...

 

Ткъа цIе караеъча,

            зовкх хир дара махкахь,

Ницкъ хир бара сенчу

            стигла некъаш дахка.

ЧIагIлур бара денна

            вайн дахаран орам,

Декъала хир вара,

            оьмар яхлуш, хIора...

 

Селига къурд бойтуш,

            харцонан ницкъ эшош,

Ас хIун гIоли йича,

            бакъахьа дараь теша? –

Хоьттура цо шега, –

            Селигара схьайоккхуш,

ГIайгIанечу Лаьтте

            цIе кховдаян, маржа!

 

"Стиглара цIе ядо!" –

            даго бира хаам,

Самабоккхуш наьртан

            сийлахь-боккха лаам, –

Бертаза дадийна,

            и берта ца вагIахь,

Ас дохьур ду хаьштиг,

            малъеш цуьнан чIагIо!

 

Карзахе дог гIеллац

            дикане сатийса,

ХIетахь дуьйна ву со

            цу лааман йийсар, –

ТIелоцур ду Iазап,

            хиларх инзар-доккха,

Я Iожаллин къурд бер,

            адам балех доккхуш.

 

Сайн Iожаллел хьалха

            адмийн аьтто гойла,

Цунна тIера сан сих,

            дегIах сагIа дойла.

Кхоьллинчо сан дагна

            халкъе безам белла,

Сан дегIера хьуьнар

            цу безамо делла».

 

                        5

Наьртан гила лела,

            Ламчохь паргIат бежаш,

Махо, Малхо яхчош

            хIора буто меже.

Ловзаболу наггахь,

            боду ткъесал маса,

ПаргIатчу аренца

            шен акха дог дассош.

 

Адамаш цецдуьйлу: –

            – Къийсамехь бен къонах

Вахчалуш вац, Пхьармат,

            хьуо волччуьра къона,

КараIамабе дин,

            тIамна кечбеш белахь,

Дин бахчало хьуна

            беречунна кIелахь!

 

Амма наьрто даим

            жоп хазадо дуьхьал:

– Эрна са ма гатде

            аша тхойшиннан дуьхьа!

ТIехIуттур ю киртиг

            кхуьнга гIуллакх дайта,

ТIекхочур ду кхунна а

            цхьа де хьуьнар гайта!

 

Сан Турпал сапаргIат

            аша лелийта тахна,

Эшча, цо дохьур ду

            хаьштиг, Стигла бахна!

ПаргIатонехь гIора

            де-дийне совдуьйлуш,

Аьрзу санна, аьрха

            ойла тIомаюьйлу.

 

Цхьана дийнахь наьрто

            нуьцкъала мохь тоьхна,

(Селас агIо хорцу

            цIеххьана наб йоьхна),

ТIекхайкхира Турпал –

            шен тешаме накъост,

Кийча берг сих къаста,

            халонах деш дáкъа.

 

Пхьарматан мохь баьржи,

            Органан чIаж декош,

Турпал дуьхьал терси,

            лам-аре а екош, –

Пхьарматан аз хезча,

            мел хиларх а генахь,

Махал маса гила

            тIекхочура дена.

 

Шен буточу дегIе

            ширделла гIагI дерзош,

Дихки наьрто юкъах

            шен тешаме герзаш,

ТIедуьйхира шена

            тIамна оьшу барзакъ,

Йочанехь хIорд санна,

            дог дуьйлура карзах.

 

Булин неIарх дина

            шира турс схьаоьцу,

Дато серло херца

            тур цо караоьцу,

МаIанца йий мелла,

            там бина шен синна,

Юткъа нуьйр цо тилли

            тешамечу динна.

 

Шен болатан лаам

            Сенчу стигла берзош,

Адмех йолу ойла

            шен дагна тIеоьзна,

Даим са гIертачу

            кхача лиъна,

Кечвелира Пхьармат,

            шен Турпал тIе хиъна.

 

– Инзаречу новкъа

            хьо волуш ву тахна,

Цу новкъара цIехьа

            вирзина вац вахнарг! –

ДоттагIаша гуо беш

            сингаттаме боху:

– Воьдуш хуьлда ваьсса,

            вогIуш хуьлда вуьзна!

 

Хала гIуллакх эцна

            волучунна цIера

Когашка борц туьйсуш –

            гIиллакх дара церан.

ХIорамма тIевогIуш,

            некъ дика беш наьртан,

Кхийригаш схьагулйин,

            ерриге хих юьзна.

 

– Ка хилийталахь сан,

            стелахаьштиг санна,

Ког латийталахь сан

            онда, бедáх санна, –

Олуш, еза чхьонкар

            лецира цо буйна,

БIаьргашкара туьйсуш

            оьгIазаллин суйнаш.

 

Ойлано мел лоцу

            сийна стигал Iуьллу –

Хьесап дора наьрто,

            кхетамехь сурт дуьллуш:

«Кхин кхийдор дац, Села,

            ахь адмашна зулам,

Ас дагца дуй биъна:

            хIаллакбан хьан хьулам!»

 

ЦIеххьана ткъес тоьхна,

            де буьйсанах ийра,

Алонах бассийра

            стигало шен кийра.

Пхьармата сов маса

            шед туьйхира динна,

Майралла бен, накъост

            вац тховса цушиннан.

 

                        6

Инзаре букарчу

            дарцо цоьстуш верта,

Инзаречу новкъа

            бере хьалагIерта,

Мелчу хьацарх буьзна,

            дуьхьалтуьйсуш лергаш,

Дино маса луьйзу

            цIеша юьзна бергаш.

 

ВорхIе Iинах волуш,

            ворхIе а лам хадош,

Йоькханаша вакъош,

            йочанаша тIадош,

Сел галморзах, чолхе,

            лекха ирхеш эшош,

И шиъ хьалхадуьгург

            бара сийлахь тешам.

 

ВорхI дийнаххьий, бусий

            беречо некъ бира,

БархIалгIачу дийнахь

            шен Iалашо гира –

Стигал хьалалаьцна

            лаьтта Башлам-корта!

Бос къорзачу бецийн

            кхузахь яра шорто.

 

Iуьйре самаели,

            доьллуш нуьре бIаьрса,

Белабелла, малхо

            дашо зIаьнарш хьаьрси,

Шен бенара аьрзу,

            даржадеш дайн тIемаш,

Тохаели стигла,

            дуьне довза Iемаш.

 

Чилланал а кIеда

            бецийн башха гулам,

Синкхетам бахийна

            и кондарийн хьулам,

Кху Башломан коьртехь,

            хIаваах са ийна,

И лаьтта гушдолчо

            Iалашо ядийна.

 

Кху Iаламан кийрахь

            хета: зама сецна,

И лаьтта шен бIаьрса

            сенчу Стигла хецна,

ГIелделлачу дагах

            нуьре марха хьерчаш,

Мархех хьаьдда бIаьрхи

            бесни тIехула керчаш.

 

Эзар шерийн кIорге

            наьрт ойлано кхуссу,

БIарлагIийн дуьнене

            и меллаша вуссу.

Боданечу шерийн

            кирхьа дIасатоттуш,

ГIайгIанечу вастийн

            тоба дуьхьалгIотту.

 

Карлаюьйлу цунна

            и генара зама,

Цу декъазчу хенан

            и босбоцу амат,

Карладуьйлу цунна

            стимал къаьхьа денош,

ГIайгIанечу Лаьтта

            адмийн бIаьрхиш Iенаш.

 

– Маржа-яI, хьо дуьне,

            хьо кхолламан йоза,

Хир дуй-теша, Села,

            хьан харцонан доза?

Маржа-яI, хьо дуьне,

            хьо Iазапе дуьне,

Адамна къахьделла,

            ва бодане дуьне!

 

И лаьтта, гуш доза

            доцу сийна ана,

Йицъелла ша йоьлхуш

            йитина шен нана,

Болатан дог-ойла

            Селин кхерча кхийдаш,

Лаам карзахбуьйлуш,

            ойлано са ийдеш.

 

ХIара ю-кх хьо, Селин

            жоьжахатан бертиг,

Села вехаш волчу

            Iаьрше хьалагIерта.

ХIара бу-кх бале баьлла

            хьо Башломан корта –

ХIинццалца цадаьхьнарг

            адам юххе гIорта!

 

Турпалан буто дегI

            Башлома тIехь къеста,

Сенчу Стигла каде

            и гIоттур ву кестта!

Шийла лаьхьа санна,

            лаам дагах хьерча,

Саьрмаках таръелла,

            коьртехь ойла керча.

 

Дуьйцуш хезна жимчохь:

            малх кхеташ я бузуш,

Тийналлехь садаIа

            юссу наггахь кхуза

Нуьре Села-Сата,

            Селин хьоме езар,

Наьртийн сийлахь нана

            хIинцца кхача еза...

 

ГIенах дуьхьалйогIу

            яйн бIарлагIа санна,

Шаьшшиъ эзар шарахь

            девзаш хилча санна,

Синкхетамах хьерча

            шен цIена аз лешош,

ГIоза елаелла,

            Пхьарматах дог тешаш,

 

Олхазаран васте йоьрзуш,

            цунна дуьхьал

И йоьссира тийна

            цу Башлома буьххье.

Пхьарматах цецъюьйлуш,

            цо адамийн маттахь,

Нуьре бIаьрса Iенош,

            дира зевне хаттар:

 

– ХIай ницкъ болу наьрт,

            ойла яьлла тIома,

Лаа веъна вац-кх хьо

            кху акхачу лома?

– Бакъ ду, хIай олхазар,

            со лаа ца лела:

Со цIе яхьа веана,

            къарвина шун Села!

 

Воьрзийла яц цIехьа

            цIеран хаьштиг доцуш,

Ког боккхур бац Лаьтта

            кхерчара цIе йоцуш!

– Дикачу гIуллакхана

            араваьллачунна,

Некъан аьтто гойтуш,

            со гIо деш ю хьуна!

 

Тхьаьвсина ву Села,

            ша маьрша ма гIаттарг,

Хьо тосалахь шена,

            хIаллаквийр ву атта!

И некъ бу сов ирча,

            и некъ бу сов шира,

Лерг хилийта сема,

            бIаьрг хилийта ира!

 

ДIо дIахьажал Стигла,

            цIе гой хьуна къегаш,

Оццул шу серлонах,

            шу йовхонах хьегош!?

Саьрмакал а сема

            ву къадахна Села,

Iожаллел а чехка

            ву дарвелла Села!

 

Турпал – цIе шен хила

            хьакъ буй-те хьан гила?

– Сан дино берг тоьхча,

            шовда гучудолу!

– ДегIехь ницкъ хиларца

            муьтIахь буй хьан иза?

– Стиглара ткъес санна,

            и аренца кхерста!

 

Доьналла хиларца

            кийрара дог хьоьсту,

Вон-диканехь накъост

            и Iемина хила!

– Ткъа хьо хьуо вуй дегIехь

            алсам гIора долуш?

– Сан карахь цIокъболат

            балозал а кIадло!

 

– Халчу новкъахь ларлуш,

            ахь сема бIаьргтоха.

Села тилкхазвоккхуш,

            хаьштигах катоха,

Хьайн хIилланах, ницкъах

            Села инзарваккха,

Хьовзам боцуш Лаьтта

            хьо воьрзур ву тIаккха.

 

Ас бийцинчу новкъахь

            каде хила веза,

Селин само артъеш,

            хаьштиг дадо деза,

Дин хир бу хьан мáса,

            хьесап хилахь чехка, –

Олуш, Сата хьалхайолу,

            гIургIезах яйн техкаш.

 

7

Тешамечу дине

            тIаьххьара кост дина,

Шен лаамах, ницкъах

            сов чIогIа шад бина,

Сакх хилира Пхьармат,

            дуьйлина Iад санна.

Дог кхехкара кийрахь,

            йочанехь хIорд санна.

 

Инзаре ницкъ гулбеш,

            ондда бергаш гIортош,

ДIатеттира мáса

            дино ломан корта,

И бедира Стигла,

            берриг Башлам бегош,

Совчехкачу бергех

            сийна суйнаш эгош.

 

Хийти: тохаделла,

            маьлхан дуьне техки,

Селин кхерча тIоьхла

            гила кхерсташ чехка.

Чукхевдаш, катоьхна,

            цIеран хаьштиг лоцуш,

Наьрт дIаэккха мáса,

            дуьненах шек воцуш.

 

Хецабелла гила

            лечанал а мáса,

ЦIеран суйнаш Iена,

            юьллуш дашо аса.

ЦIеххьана бIаьргкхетий

            етталучу кхесарх,

Села хьалаэккха,

            хуьлучун деш хьесап.

 

Башломехьа берзош,

            Пхьармата дин лоллу,

ЦIе – боккха ницкъ – халкъе

            иза кховдо воллу:

«Адам хир ду ирсе,

            адам хир ду майра,

ЦIе – дахаран хьоста,

            ницкъ – дахаран байракх».

 

Оцу сохьта Селас,

            инзаре тIом гIаттош,

Iеттийра шен дIаьвше,

            дуьне дего хаттар:

– Мила ву шух, гаурш,

            кхерчара цIе яьхьнарг?

Мила ву и мостагI,

            со аьшнашван ваьхьнарг?

 

Ткъесал чехка йорт шен

            Турпала ца хуьйцу,

Хьуьйсучара Лаьттахь,

            цецбийларца дуьйцу:

– Тамаш бу-кх и гила

            тIома боьдуш бацахь!

Цу шиннал-м ду атта

            стелахаьштиг лаца!

 

Чекхъиккхира мархех,

            кхоьссина пха санна,

Литтинарг шен гIора

            кху сийлахьчу денна.

Мацъеллачу барзах

            лерехь мох-дарц цIийза,

Iожаллица гIергIаш,

            уьне мархаш хьийза.

 

Адаме цIе кхачарх

            Села кхеравелла,

Ирча орца доху

            цо дера-дарвелла,

Доккха кит схьадосту,

            арахоьцуш Iаьржа

Буьйса, дуьне кхолош

            и цIаьххьана яьржа.

 

Алу ца лакъийта

            хаьштиг дуьллуш чета,

Пхьармата мохь бетта,

            ша ирсан да хеташ:

– Iожалла, каетта ахь,

            сох къинхетам боцуш,

Со воьрзур вац цIехьа

            цIеран хаьштиг доцуш!

 

КIайн олхазар хилла,

            Сата хьалхайолу,

Некъ хьоьхуш цо

            тамашена илли олу, –

Шен исбаьхьа, зевне,

            эсала аз Iенош,

Зен-зуламна бере

            цо вохура гена.

 

Боданечу новкъахь

            шиъ бохамах лардеш,

Царна гонах хьийза

            Iожаллин дарц къардеш,

Бух боцучу ахка

            дахна, шиъ ца дайта,

Цо бохура илли,

            дегнийн шовкъ ца яйта.

 

ШоллагIа кит досту

            Селас, дарц схьахоьцуш,

Лайн и шийла тулгIеш

            царна тIаьхьа хоьцуш,

Сийна даш тIелестош,

            этIадора лаьмнаш,

Кескаш йохуш бердех,

            Iенадора Iаьмнаш.

 

Некъах тила хьаьхна,

            са бIарзделла дуьсу,

Шиъ лаца ницкъ боцуш,

            Села къера вуьсу.

Сатас илли айдо,

            турпалшна некъ хьоьхуш,

ХолчухIиттинчарна

            Стигале гIо доьхуш.

 

КхозлагIа кит досту,

            хоьцуш морса шело,

Толамах догдиллац

            гIирвоьллачу Селас.

Цу харцонна Стигал

            сихъелира елха,

Цу шелонна хебна

            лаьмнаш дара лелхаш.

 

Акхарой дIакъехка,

            лаьхкина бIо санна,

Хин татолаш Iена,

            къаьхкина жа санна,

Дийна йолуш санна,

            лела лаьмнийн тархаш,

Син Iожалла Iеттош,

            гIергIа уьне мархаш.

 

Дагах хьерча сирла,

            зевне илли бохуш,

Мох-дарцана дуьхьал

            шен кIайн тIемаш лоьцуш,

Зен-зуламах лардеш,

            бегIийла некъ лоьхуш,

Села-Сата йогIу,

            цу шиннан гIо лоьцуш.

 

Селас неIалт боху,

            кхетамчуьраваьлла:

– Адамашка цIе кхечи,

            Пхьарматан каяьлла!

Шен Iодара кхуссуш

            цIарах догу хаьштиг,

Ластийна ткъес туьйхи,

            отуш ломан бIаьштиг.

 

Инзаречу ткъовне

            гIора ца ло Пхьармат,

Галморзахчу новкъахь

            гал ца волу Пхьармат,

Iожалло каеттарх,

            оза ца ло Пхьармат,

Стелахаьштигашка

            лаца ца ло Пхьармат.

 

Букарчу мох-дарцо

            къиза дIасаветташ,

Стигало алунца

            уьне кийра Iеттош,

Шело дагах хьерчаш,

            куьйгаш, когаш гIорош,

Iожаллица къуьйсуш,

            цо хала некъ бора.

 

Ницкъ ца кхаьчна эшо,

            лаца каде Пхьармат,

Селин ка ца ели

            турпал бере къарван,

Цо катташ чу узу

            буьйса, мох-дарц, шело,

Даиманна хьарчош

            Башломах лайн башлакх.

 

Наьртан аьтто хилла,

            стиглара цIе ядо:

(Цул къардайнарг цкъа а

            Селина ца гина!)

Бода серлабохуш,

            кхерста цIеран байракх, –

Ломан дуьххе кхаьчча,

            шиъ гучуьрадайра.

 

Турпална тIекIирдеш

            цIарах догу догIа,

Буьрса неIалт кхайкхош,

            Селас хьоькху цIогIа,

Латтанаш бухдохуш,

            стигланаш чуIенош,

Шех ца озавелларг

            цо тIевоьху шена.

 

Сонтачу Селига

            эшаман къурд бойтуш,

Адам-стаг харцонна

            кIел цасацар гойтуш,

Зуламда – гIирвоьлла

            Села – вина аьшнаш,

Майрачу Пхьармата

            вити ойла хьаьшна.

 

Наьрташ хьехаш чуьра

            инзардевлла хьуьйсу,

Пхьарматан карарчу

            хаьштиго цIе туьйсуш,

ЦIеххьана гIар тийна,

            хаьштиг шайга кховдош,

Синош малхадевлла,

            уьш цунна тIе хьовду.

 

Серлонна тIе кхевди

            наьртийн шога

Куьйгаш, сирла бIаьрса

            ирсан цIарах догуш.

Маршонан кхаъ хилла,

            самайолу Iаьржа

Буьйса, аьзнийн зевне

            гIовгIа Ламчохь яьржа.

 

– ХIан, дIаэца алу!

            ХIан, серло дIаэца! –

Олу наьрто, воьлуш, –

            аш кхин дIа ма хеца

ХIара беркат цкъа а!

            Шу дехийла маьрша!

Ма хедийла цкъа а

            шун дегнех комаьршо!

 

БIаьвнаш серлайохуш,

            алу гIаттаелаш,

Ца локъуьйтуш, беркат

            даим латтаделаш!

Массо хIусамашка

            дIасаекъа йовхо,

Хилийталаш цIарца

            екаш хIора товха!

 

ХIара ю шун синош

            хьегна сийлахь алу,

ХIинца дуьйна байлур

            шуна тIера бала!

Со Селас тIевоьху.

            ХIан, шу марша Iойла!

Вай эхартахь кхана

            вовшашна а гойла.

 

Суна са ма гатде,

            гIайгIане ма хила! –

Лаьмнашка бIаьрг кхарстош,

            цо лаьллира гила.

И вахара Стигла

            Селин кхиэл тIеэца,

Халкъе болу безам

            цо баьхьира шеца.

 

                        8

Вахара дог реза

            шен кхолламна дуьхьал,

Эшахь, дуьне дита

            Iалашонан дуьхьа,

Даиманна йицъеш

            дахарцара мерза

Уьйраш, хадош деган

            уггар зевне мерзаш.

 

Воккхаверца бIаьрса

            цо туьйсура гонах,

Воьдура иллешкахь

            даим ваха къона,

Кхочушдина даго

            кхаьбна сийлахь декхар,

Шел декъала адам

            дуьнен чохь ца хеташ.

 

Сийлахь цIе, хьо хIинццалц

            зуламан герз дара,

Хьан боккха ницкъ хIинца-м

            кхаьчна адмийн кара!

Iазапан дукъ дайдеш,

            харцонан шад бостуш,

Наьрто кховдий халкъе

            хьо – дахаран хьоста!

 

Iазапах чекхвуьйлуш,

            цо еанчу цIаро

Дахар карладаккха

            хилийтира таро.

Iалам малхадаьлла,

            хазделира дуьне,

Адмаш дара кхойкхуш

            вовшийн ирсан шуьне.

 

ГIа-патаршца язлуш,

            дIахIиттира хьаннаш,

Зевне кхаьънаш дохуш

            дара кIорга Iаннаш.

Кечъелира башха,

            зезаго бIаьрг боьллуш,

Хаза хьожа йогIу

            бецаш, юькъа коьллаш.

 

Ницкъ болу наьрт шена

            дуьхьалвогIу гича,

Селас алсамйоху

            шен оьгIазе хичаш.

Сийлахь Башлам лоцу

            цо буточу шен гýра,

Даиманна хIоттош

            гонах Iаьнан гIýра.

 

Дицдеш даиманна

            йовхоне сатийсар,

Цо турпалхо вира

            Iазап-балин йийсар,

Даиманна цуьнан

            дегIах хьарчош шело,

Мохь туьйхира буьрса

            гIирвоьллачу Селас:

 

– Айхьа ядийначу цIарах

            даим хьегавойла хьо!

Йовхоне сатуьйсуш,

            хьан са хIаллакдойла!

– Хама бац хьан, жехIал!

            Вáшац со хьан кхиэлах!

Со саннарш бу хьуна

            шортта, диц ма делахь!

 

– Сан Iазап бен, цкъа а

            маршо гур яц хьуна!

Уггар луьра бекхам

            кечбина ас хьуна!

ЗIенашца дIавехкал

            и Башлома буьххье! –

Шен лай Iýжа лоллу

            цо наьртана дуьхьал.

 

Цхьа бIаьрг болчу Iýжас,

            муьтIахь волчо дена,

Хаьржина, кечйира

            уггар онда зIенаш.

Селин омра декча,

            наьртанна тIе ведда,

ДIавихкира тархах,

            лерина деш шеддаш.

 

Тешаме лай воллу,

            дусийна цIийн пхенаш,

Турпалхочун дегIах

            чIагIъеш эчкан зIенаш,

(Наьртан бIаьргаш чуьра

            ирсан серло лешаш,

Iужа генаволу,

            гиначух ца тешаш!)

 

Схьагулйира лам тIе

            ерриг харцо Селас,

Цунна дуьне къахьдеш,

            алсамйохуш гIело.

Меллаша хьалаузуш

            аренцара шело,

Ткъа аренаш хазъеш,

            гIа-патаршца елош.

 

Шен сина дарделла

            цIийза экха санна,

Дорцан тIáмарш хьерчаш

            дегIах даиманна,

Наьртан даго хьоьгу

            доза доцу бала,

Цу къизалло кхерстош

            цIийн пхенашкахь алу.

 

– ДоIах дажал цуьнан! –

            Малх гIаттале хьалха

Йийсарна тIе лоллу

            Iужас къиза ялхо,

Олхазарийн баьчча – Ийда.

            Iуьйрре гIоттий,

Наьртан голаш тIера

            цо луьра барт хотту:

 

– ХIай декъаза Пхьармат,

            хIай хьо къине Пхьармат,

Ца ваьлла хьо дохко

            айхьа диначунна?

Нагахь дохковаьллехь,

            ас зиэн дийр дац хьуна,

Хьайн сина геч доьхуш,

            жоп хазаде суна!

 

ТIаьхье йоцчу хабарх

            Пхьарматан дог кхаьрда,

Шена кхиэлъечуьнга

            курра олу наьрто:

– Ша халкъана динчу

            диканах шеквуьйлург –

И базаран кIилло ю,

            кхетамца ву аьрта.

 

Айса цIе ядийна

            со дохко ца ваьлла,

Халкъ балера даьлла,

            цуьнга серло кхаьчна,

Ас хадийна халкъехь

            Селас латто гIело,

ТIаьхьенашна бийца

            Селех хилла белам.

 

ТIулгах хьокхий, ирйо

            болатан зIок Ийдас,

ЦIийх ца Iеба лаам

            наьртанна тIе кхийда,

Цо Iалашо лоцу –

            йийсархочун доIах.

(Села-Сата, эрна

            хиллера хьан доIа!)

 

Шен оьгIазе-буьрса

            къорза ши бIаьрг къарзош,

ТIекхохкало Ийда,

            шуьйра тIамарш яржош,

Цунна Iеткъа турпал

            эвхьаза хилар шеца,

И сихло къизалла

            йийсарна тIехеца.

 

Шен да вийна мостагI

            аьрзунна наьрт хета,

ОьгIазалла гулйой,

            и цунна тIекхета,

Кескаш йоху дилхах,

            шен ира зIок етташ,

Довха доIах цоьсту,

            туьйсуш дIаьвше мIараш.

 

Турпалхочун бIаьргех

            цхьа тIадам ца болу,

ДегIо Iазап хьоьгуш,

            къаьхьа къурд ца олу,

Пхьарматан кийрара

            даим цхьа жоп хеза:

– Айса цIе ядийна

            со дохко ца ваьлла!

 

Цу Башломал чIогIа

            ду Пхьарматан собар,

Дуьне духуш духур

            дац къонахчун собар,

Латтанаш бухдийларх,

            буто лаьмнаш лелхарх,

Ницкъ карор бац цхьанна а

            ламанан кIант велхо!

 

Ийда Iабац, наьртан

            некхах шен зIок етташ,

(Ткъа Пхьарматан даг чохь

            маршонан малх кхетта!)

Стиглара цIе еана,

            адмаш дина азат,

Къонахчо шеквоцуш,

            лов инзаре Iазап.

 

Мархашлахь схьакъеста

            беттан сибат санна,

Кхетаман кIоргенехь

            денло цхьана ханна

Ненан сирла амат,

            кIентан сийлахь ойла,

Амма херйо дагна

            хораме дог-ойла...

 

Iожалла эшийначу

            дегIах са ца долу,

Наьртан курачу дагах

            цхьа узар ца долу.

И хиллерий хаац

            ша болатах дина?

Амма цул чIогIа дог

            дуьненна ца гина!

 

                      9

Башломах ша-лам беш,

            пхьоладира Селас,

Цуьнан коьрте йоссош

            барзах угIу шело.

Наьртан доIах дажа

            даим Ийда догIу,

Буто ша бу цигахь

            Iуьллуш тIулгал чIогIа.

 

ХIетахь дуьйна дебна

            вайн Лаьтта тIехь беркат,

НиIматаца яьржаш

            наьрто еъна серло.

ХIетахь дуьйна хIора

            шарахь маьрша Iалам

Шен низамехь сихло

            сийлахь Латта кхала.

 

Вайн махкахь ду Iедал –

            боьрша стаг ца воьлхуш

Мел доккха вон дарах,

            стогаллех ца вухуш, –

Пхьармата хьуьнарца

            даимна ницкъ белла,

Вайн къонахийн дегнаш

            мокхазал чIагIделла.

 

Пхьарматна некъ хьоьхуш

            хIетахь орцах еъна

Нуьре Села-Сата

            вайн хьаннашкахь йисна,

Хаьштиго мас-пелаг

            мерцина, кIайн доцуш,

И олхазар ду басца

            можа, тIемаш доца.

 

Цу Iазапан кийрахь

            хIинца а ву Пхьармат,

Кхолламан ницкъ кхачац

            цу наьртан дог къардан!

Пхьарматан хан-зама

            ю абадел еха:

Турпал цкъа а ца ле!

            Турпал даим веха!

 

...Анайисте керчи

            Малх набарна товжа,

Селасат а дийки,

            лазаме дог Iовжош.

ГIайгIане мотт лебеш

            щийлачу Iинан кIоргехь,

БIешерех чекхдуьйлуш,

            уьду ЧIаьнтийн-Орга.

Добавить комментарий


Защитный код
Обновить

Яндекс.Метрика