Проза

Ешапан пенси дахар

PDFПечатьE-mail

Обновлено 12.09.2018 04:36 Автор: Administrator 12.09.2018 04:32

Закриев

Закриев Iиса

 

ТIаьххьара дарс чекхдаьлча, хьехархочо, у цIандеш, класс чохь гIуллакх де аьлла, сацийра Хьовраъ. 4-чу классан староста хаьржинера йоI, дешарехь кхуьуш хиларна. «Дика ду», – аьлла, хьехархо паргIат а йитина, гIуллакх дан хIоьттира Хьовраъ. Сихха, уьн тIе тIуьна горгам а хьаькхна, кехат-хIума схьагулйина, гIанташ нисдина, лаьтта горгам а хьаькхна, малх санна класс серла а яьккхина, цIа яха кечъелира хIара. ЦIеххьана, корах цхьаъ кхеташ санна, тата делира. ДIахьаьжча, кхин хIумма а ца гира. Корах арахьаьжча, хаалуш хIумма а яцара. ТIаккха, дехьа корах кхийтира цхьаъ. Хьоза детталуш санна, тата дара иза. Дехьаяьлла, бIаьрг тоьхча, тамашийна кхокха гира корехь, цхьаннах кхерабелча санна, Iаш, алла бос а болуш, ишколан тхов тIехь дехачарех тера а боцуш. Хьовраана бевзира иза – хьуьнхара къоракхокха – киншки тIехь биллина гинера цунна хIара. Кхокхина дехьа, кора кIелхула, букар а таьIна, гихь боккха ши тIоьрмиг болуш, дIайоьдуш йоккха стага яра. Сихха класс дIа а къевлина, догIанаш техничке дIа а делла, араелира Хьовраъ. ХIара яха езачу новкъа йоьдуш яра йоккха стаг.

 

Жима хилаза цхьа а ма ва

PDFПечатьE-mail

Обновлено 12.09.2018 04:30 Автор: Administrator 12.09.2018 04:26

2320-proshlovechnoe-detstvo-chast-dvenadcataya-rezinoostraya-0

 Джунаидов Аюб

 

Кхойтта шо Сибрехахь а даьккхина, цIа дирзира нохчийн къам. 1957-1959-чу шерашкахь дукхахберш цIа кхаьчна, гIеххьа дIатарбала а ларийра. И кхойтта шо зама ГIиргIизерчу Чаувай юьртахь а яьккхина, баьхкира ТIехьа-ирзернаш а. Тутаран некъен цхьаберш, цIа ма-боггIура Гуьмсехь севцира, ткъа масех доьзал ГIансолчохь севцира баха.

 Нохчийн мехкан куц-кеп, кIотарийн хьожа евзина, Iаламан а, хIаваан а шатайпа чам тайна – дерриге а карладаьлла, гIадбахара нах. ДогIмашка а, синошка а гIора деана, гIуллакхна-балхана чIогIа сутардаьлла, де-буьйса ца тоьуш, юхацIиндаларна чудуьйлира адам. Биэнйоцчу кога хьешна латта энжаде хетара, къинхетам ца бевзачу куьйгашца кхоамза цистина Iалам эрчадаьккхина дара. Дайша кхоьллина, шайн цIершца Iалашдина шовданаш, къулланаш, пха букъуш, лакъийнера. Хьаннаш сакхт йинера, ирзош хьулделлера. Къух хьийкъина мохк шен дайн куьйгашка сатесна дара. Къацахетаршкахь йисина Нохчийчоь кхемано Iийшинчу гомашан неIарх тарьеллера. Дан дезарг дукха дара. Еххачу заманчохь хьастаза, догьэцаза болу Нана-мохк, дай юхабоьрзу ларбеш, сингаттаме Iуьллура. Шен бакъволчу ден ховхачу куьйге сатийсина мохк, г1айг1анехь 1ийна, билхина, худабеллера.

 
 

Дерказан Джокъал

PDFПечатьE-mail

Обновлено 15.08.2018 06:19 Автор: Administrator 15.08.2018 06:16

Бексултанов

Дерказан Джокъал

Бексултанов Муса

Обарг воцуш, лам а ца хилла,

къу воцуш, буьйса а яц

ламаройн алар

 

Гурара яьлла гила борз хьо ю, ма бохура, ва Джокъал, махца къуьйсу сухара леча хьо ма дуьйцура кху ламанца, гуьржаша элийн кад хьуна тIера ма ийбора – шайн мостагIчунна тIера, – сел кайоцуш, хьан вий-кх хьо, сина дуьхьал са доцуш, хьан йоьхки-кх хьан Iожалла, мила тийши-кх чагIалкхах, дешан да хьан Iехий-кх… ву, бохуш, декна иллеш, хилла бохуш, ма доьлху хьох, и бохь лекха ламанаш тезетахь ма лаьтта тахана, хотерачу къорачу хьаннаша хьан Iожалла ма тийжайо, дош даьккхина теший-кх хьо, хьох дешан да веш, я дош делла, Iехий-кх хьо, хьайн дешан меха дош хетта…        Джокъал, хьо къу ма вара, къера къу ма вара хьо, къал1 доцург, кхин бахам а, хьал а доцуш, буьйсий Iаьржа, майраллий – хьайн сай – дегI вовшах дузуш, динан бергаша некъ гезбеш, ира бIаьрса цIарах догуш,и гуьржийн ламанаш дийнахь пхиъ баьккхича, буьйсанна кхоъ боккхуш, кера юккъехь дуьсург бен, зорханна рицкъ ца дууш, некъан шакарца ойла идош, динан йоргIанца хIонс хьоьгIуш, буьйсанах доттагI вича, Дзоьдорих ваша вина, кога акха лела цIокъ ма дара хьо, Дерказан ва Джокъал… «Пхьу – берзан, ваша – вешин», – кицанна юьйцу берзан буьйса, каш санна, таьIна ма хIуттура цу бохь ира лаьмнашца,  докх санна, юьжуш, лаьхьа санна, тебна. Буьйса накъост вара хьан, Джокъал, Iаьржа латта санна, тешаме ваша, деган доттагI Дзоьдори а волуш.

 
 

Тайниг

PDFПечатьE-mail

Обновлено 09.08.2018 18:39 Автор: Administrator 09.08.2018 18:38

Beks2

Тайниг

Бексултанов Муса

 

Ненан йоI цхьаъ бен яц. Нанна шен йоI дукхаеза.

ЙоIана шена а еза ша дукха.

ЙоIана ша чIогIа дукхаеза, уггар а чIогIа, массарначул а дукха а езаш, ша цхьаъ бен йоцу дела.

ЙоI цхьаъ бен ян а яц, хIара санна йоI – хIара цхьаъ бен.

ЙоI ВУЗ-ехь доьшуш ю, хьалхарчу курсехь, хIинц-хIинца ишколера дешна а яьлла.

ЙоI жима ю, ши чIаба а лестош, хьаж тIехула Iаьржа мас а хьаьдда, жима хаза мара а болуш, боккха-боккха – стигал басахь, – боккха сийна ши бIаьрг а болуш.

ЙоI доьшуш ю, йоккха а хилла, йоIана ша-ма жима хета, хIинца а жима, жима бер санна, ловза лууш, гуттар а ела, полла гича а, ела хьодуш, малх хьаьжча а, догIа тоьхча а, ло деъча, а хаза хеташ.

 

 
 

Кхаа дашах дийцар

PDFПечатьE-mail

Обновлено 09.08.2018 18:38 Автор: Administrator 09.08.2018 18:35

Хасан Седиев - Очаг

Кхаа дашах дийцар

Ахмадов Муса

 

XIX бIешарахь, ткъе пхеа шарахь лаьттина Кавказан тIом дIабирзича, ламанан къаьмнийн дуккха а нах Хонкара Туркойн махка, дIабахара, паччахьан Iедална кIел совца ца лууш. Царна юккъехь бара нохчех пхи эзар доьзал а. Туркойн дозанал дехьабевлча, ламанхой цхьана ханна эрначу арахь совца дезаш хилира, шайна цигарчу Iедало гуттаренна а даха меттиг билгалъяккхалц. Цкъа кавказхой севцначу цхьана туьшахула схьавогIучу цхьана туркойн Iедалан стеган тидам хилира, уллехь воккхачех цхьа а воцуш, волавелла лелачу ши-кхо шо кхаьчначу кIентан. Юххерчу нахе цу кIантах дерг хаьттича, гучуделира иза да-нана дIа а кхелхина, масех де хьалха байлахь висина хилар, шена  уллехь доладан цхьа а гергарниг а воцуш. Оцу хьаькамо и кIант шена дIавигира, шен бераш санна, хьоме а хеташ, хьала а кхиийра. Дикка воккха хилча, оцу кIанта хаьттира ша кхобучу туркочуьнга, шен бакъдолчу дех-ненах лаьцна. Къеначу туркочо дийцира, шена и мичахь карийна а, муха карийна а. Цо иштта элира:

 

 
 

Страница 8 из 50

Яндекс.Метрика