Наши публикации

Нохчийн меттан Денна. Стихаш (2)

PDFПечатьE-mail

Обновлено 20.05.2017 19:01 Автор: Administrator 17.04.2017 09:49

 

АХМАДОВ Муса

  Нохчийн мотт

 

Кхераме дац суна мехаш,

Къизачу зуламан ор а. –

Нохчийн мотт соьца мел беха,

Онда бу сан лаьттахь орам.

 

Генарчу шахьаршкахь шелло,

Ца хезаш вайн меттан аьзнаш.

Даймахках хьоьгуш, са гIелло,

Хийрачу мохо веш аьшнаш.

 

«Органан» агIонаш луьстуш

PDFПечатьE-mail

Обновлено 20.05.2017 18:08 Автор: Administrator 12.04.2017 12:27

 
 

 МУСАЕВ Мохьмад

Таймин Бийболат

(II

 
 
 
Цхьаццанхьа схьадетталучу цунна Черкисскис тIаьхьабаьхнарш, сера дайна котам санна хьийзара, и бехке деш, коьллаш, хьаннаш дийнахь а, буса а кегош.
ХIинца Iахин боьрахула (Iаха цIе йолчу стагана эццахь цхьаъ-м хиларх оцу меттигана яхана цIе яра иза.) цхьанхьара-м вогIучу Девлатгирас говр юхауьйзира. ТIаьхьа вогIучу нукерниг сецира. ЛадуьйгIира. Юькъачу эльхьамчан кондаршлахь диг детталора. Цуьнан декарх элан лерго къестадора дагаро дийриг. Дечиге деанчу дагаран тата дацара схьахезарг. «Иза лаьттах дохкучу дечигийн орамех лета. Ирзо доккхуш ду диг!..» – сецира эла. ТIеваха а, ца ваха а – шина даггахь юьйлура элан ойла.
ТIаьххьарчу нукерх а, шех а эхь хетта, диг дуьйлучуха йолаялийтира эло говр.
Кхо стаг вара, сихвелла, ирзо доккхуш.
– Шу хIун деш ду-у? – хаттийтира Девлатгирас нукере.
 
 

«Органан» агIонаш луьстуш

PDFПечатьE-mail

Обновлено 20.05.2017 18:04 Автор: Administrator 12.04.2017 12:22

 
 

Нохчийн яздархо, драматург, гочдархо Мусаев Мохьмад (1915-1999 шш.) дика вевза д1адаханчу б1ешеран книгашъешархошна. Цуьнан говзарийн коьрта тематитка шен заманхойн дахар дара. Шен дийцаршкахь, повесташкахь, романехь, пьесашкахь цо гойтура адамийн дахар, юьйцура тайп-тайпана г1иллакх-оьздангаллин проблемаш.
Нохчийн халкъан историн цхьа мур ( 19-чу б1ешеран хьалхара ах) бовзийта роман язйира Мусаевс, дуккха а шерашкахь вевзашволчу Таймин Бийболатах ша архивашкахь гулдинчу тоьшаллех пайда а оьцуш. Цуьнан цхьа корта 1992-чу шарахь «Орга» журналан 2-чу номерехь зорбатуьйхира дешхьалхенца цхьаьна. Романан и дакъа ду оха х1окху номерехь зорбане доккхург: дешначарна карладаккха а, ца дешначарна довзийта а.
Т1еман ц1ергахь даьгна Таймин Бийболатах лаьцна язйинчу романан а, пьесин а куьйгайозанаш. Т1амо ц1ийнах ваьккхина яздархо Г1алг1айн махкахь, Наьсарехь д1акхелхира 1999-чу шарахь.

 

МУСАЕВ Мохьмад

 

Таймин Бийболат

 

Дешхьалхе

(I)
 
ХIокху Нана-Лаьттан доккхачу шина декъан – Азин, Европан – юкъ йоькъуш санна, Iуьллучу Къилбаседан Кавказах дуьненан ялсамане олу цкъа хезна Iа хир дац хьуна, сан хьоме книжкаешархо. ХIаа-те, ца хила мега!
 
 

Халикова Асет

PDFПечатьE-mail

Обновлено 20.05.2017 18:08 Автор: Administrator 12.04.2017 12:15

 

Тешнабехко хадийна гергарло

 
 
             Дакъалоцурш: 
 
1. Iийса – доьзалан да;
2. Залпаъ – цуьнан хIусамнана;
3. Хьалимат – церан йоI;
4. Решед– Iийсан шича;
5. Бетарх – Хьалиматан марда;
6. Хьава – Хьалиматан марнана;
7. Халид – Залпаъан ваша
8. Адам – Iийсан доттагI;
9. Ризван – Iийсан накъост;
10. Баянт – Хьаван лулахо.
 
 
 
Хьалхара дакъа
 
1-гIа сурт
 
Хилам дIабоьду I939-чу шарахь. Нохчийчоь. Аренгара жима юрт.
 
(Суьйре. Кертахь гIуллакх деш воллу Iийса. Даьхнийн гIовгIа хеза кертахь).
Iийса: (ша-шеца къамел до) Маржа, сан Дада яI, ма воккхавийрвара хьо хIокху бIаьстенах! Ахь олура : «Со дIаваьлча, хIора бIаьстенца юха цIа вогIур ву», – олий. Хьайна и бIаьсте дукхаезарна олуш хилла хир ду-кх ахь и? Суна-м хьо даима дагахь ву. Дада а, нана а кхелхинчул тIаьхьа мел къинхетаме велира хьо соьца. ХIара ахь дитина ков-керт а ду-кх хьох тера, хьан амал йолуш. Ма чIогIа воккхавийрвара-кх хьо, тахана и жима хьаша цIавогIуш гича. Ахь цунна цIе туьллур яра,  коьрта хьайн куй а туьллур бара. Со хьох лечкъаш лелар вара, эхь хеташ. Тахана соьца вац хьо , сан Дада. И кIант воккхахилча, ас цуьнга хьо  вуьйцур ву, цIе а хьайниг туьллур ю цунна. И воккхахилча, со лам чу гIур ву и тIахьа а хIоттийна, ахь дийна хьочан дитт а, хьо а, вайн дай а баьхна хIусам хилла меттиг а гойтур ю. Цунна хуур ду хьо муха ваьхна. Хьан цIе ца йожо, шен са дIадала кийча хир ву иза.  ХIаъ, дада, хьан цIе ю ларъян езарг.  Ахь тхуна дитина уггар доккха дика ду иза.
 
 

Соьлжа-ГIала йиллина 200 шо кхачарна

PDFПечатьE-mail

Обновлено 15.06.2017 20:52 Автор: Administrator 12.04.2017 12:12

 
 

ГIопа тIера – гIали тIе 

 
 Хууш ма-хиллара, цхьа шо даьлча, 2018-чу шеран 22-чу июнехь ши бIе шо кхочу Соьлжа-ГIала йиллина. Россин Федерацин Президентан В.В. Путинан Указаца нийса а догIуш и юбилей шуьйра билгалйоккхур ю Нохчийчохь а, Къилбаседа Кавказехь а, ерриге а Россехь а. Вевзашволчу яздархочун, публицистан Кусаев Iадизан Соьлжа-ГIала йилларх йолчу очеркан дакъа дуьллу оха шун тидаме. 
… Паччахьан эскарша, Соьлжа-хи тIе а кхаьчна, цуьнан уггаре а дуткъачу, готтачу логан бердашца туп туьйхира бIешерийн луьстачу хьуьна юккъехь. Цигахь гIап хIотто сацам бира инарло Ермолов Алексей Петровича. Иза йиллар дIадоладелира инзаре чолхечу хьелашкахь. Хеталора, нохчий хилла ца Iаш, ша дерриге а Делан Iалам дара иза йилларна дуьхьал. Цуьнах лаьцна дийцира тIахьуо шен дагалецамашкахь хIетахь хиллачу Кавказан корпусан, иштта шех олуш хиллачу, Кавказан проконсула инфантерин (гIашсалтийн эскаран) инарло А.С.Ермоловс: 
 
 

Страница 1 из 103

Яндекс.Метрика